പ്രകൃതി പറയുന്ന ഭാവിയുടെ രാഷ്ട്രീയം: നിലനിൽപ്പിന്റെ വഴികാട്ടിയായി പ്രകൃതിജ്ഞാനം
By: ഡോ. അബ്ദുസ്സലാം എ. കെ.
ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ സാങ്കേതിക മുന്നേറ്റങ്ങളുടെയും സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെയും കാലഘട്ടത്തിലാണ് മനുഷ്യരാശി ഇന്ന് ജീവിക്കുന്നത്. കൃത്രിമബുദ്ധിയും ജൈവസാങ്കേതികവിദ്യയും ബഹിരാകാശ ഗവേഷണവും ഡിജിറ്റൽ വിപ്ലവവും മനുഷ്യന്റെ കഴിവുകളെ പുതിയ ഉയരങ്ങളിലെത്തിക്കുമ്പോൾ ഭൂമി മറ്റൊരു കഥയാണ് പറയുന്നത്. അത് പുരോഗതിയുടെ വിജയഗാഥയല്ല, നിലനിൽപ്പിന്റെ മുന്നറിയിപ്പാണ്. ഉയരുന്ന സമുദ്രനിരപ്പുകൾ, ഉരുകുന്ന ഹിമാനികൾ, അതിതീവ്രമായ ഉഷ്ണതരംഗങ്ങൾ, കാട്ടുതീകൾ, ആവർത്തിക്കുന്ന വെള്ളപ്പൊക്കങ്ങൾ, നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന വരൾച്ചകൾ, ജലക്ഷാമം, ഭക്ഷ്യസുരക്ഷാ പ്രതിസന്ധി, ജൈവവൈവിധ്യ നാശം എന്നിവയിലൂടെ പ്രകൃതി മനുഷ്യരാശിയോട് ഒരു അടിസ്ഥാനചോദ്യം ഉയർത്തുകയാണ് വികസനം ആർക്ക് വേണ്ടിയാണ്, നിലനിൽപ്പില്ലാത്ത വികസനത്തിന് എന്താണ് അർഥം? ഭൂമി പ്രതിഷേധിക്കുന്നില്ല, ചർച്ച ചെയ്യുന്നില്ല, രാഷ്ട്രീയ പ്രമേയങ്ങൾ പാസാക്കുന്നില്ല. എന്നാൽ അതിന്റെ പ്രതികരണങ്ങൾ മുമ്പെങ്ങുമില്ലാത്തവിധം വ്യക്തമായി ലോകത്തോട് സംസാരിക്കുകയാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഇന്നത്തെ കാലഘട്ടത്തിൽ പ്രകൃതി പറയുന്ന സന്ദേശങ്ങളെ അവഗണിക്കുന്നത് ശാസ്ത്രത്തെ മാത്രമല്ല, മനുഷ്യരാശിയുടെ ഭാവിയെ തന്നെ അവഗണിക്കുന്നതിന് തുല്യമാണ്. ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള രാഷ്ട്രീയം ഇന്ന് തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലോ സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ കണക്കുകളിലോ അല്ല, കാലാവസ്ഥയിലും ജലത്തിലും വനങ്ങളിലും ജൈവവൈവിധ്യത്തിലും എഴുതപ്പെടുന്ന കാലഘട്ടത്തിലേക്കാണ് ലോകം പ്രവേശിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഈ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ പരിസ്ഥിതി പരിപാടിയായ യു എൻ ഇ പി 2026 ലെ ലോക പരിസ്ഥിതി ദിനത്തിന് “പ്രകൃതിജ്ഞാനത്തിൽ നിന്ന് പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ട് കാലാവസ്ഥയ്ക്കും വരും തലമുറകളുടെ ഭാവിക്കും വേണ്ടി” എന്ന പ്രമേയം തെരഞ്ഞെടുത്തത്. ഇത് ഒരു പരിസ്ഥിതി ദിനാചരണത്തിന്റെ മുദ്രാവാക്യം മാത്രമല്ല; മനുഷ്യരാശിയുടെ ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള ആഗോള പ്രഖ്യാപനമാണ്. പ്രകൃതിയെ കീഴടക്കുന്നതിലല്ല, പ്രകൃതിയിൽ നിന്ന് പഠിക്കുന്നതിലാണ് മനുഷ്യന്റെ നിലനിൽപ്പെന്നും സുരക്ഷിതമായ ഭാവിയെന്നും ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്ന സന്ദേശമാണിത്.
ഇന്ന് ലോകം നേരിടുന്ന ഏറ്റവും വലിയ പ്രതിസന്ധികളിലൊന്നാണ് കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം. അത് ഇനി ശാസ്ത്രജ്ഞരുടെ ഗവേഷണ റിപ്പോർട്ടുകളിലോ അന്താരാഷ്ട്ര ഉച്ചകോടികളിലോ ഒതുങ്ങുന്ന വിഷയമല്ല. മനുഷ്യജീവിതത്തെയും സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയെയും കൃഷിയെ യും ആരോഗ്യരംഗത്തെയും നേരിട്ട് ബാധിക്കുന്ന യാഥാർഥ്യമായി അത് മാറിക്കഴിഞ്ഞു. ലോക കാലാവസ്ഥാ സംഘടനയുടെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം കഴിഞ്ഞ പത്ത് വർഷങ്ങൾ മനുഷ്യചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ചൂടേറിയ ദശകമായിരുന്നു. വ്യവസായവൽക്കരണത്തിന് മുമ്പുള്ള കാലഘട്ടത്തെ അപേക്ഷിച്ച് ഭൂമിയുടെ ശരാശരി താപനില ഏകദേശം 1.3 മുതൽ 1.5 ഡിഗ്രി സെൽഷ്യസ് വരെ വർധിച്ചിട്ടുണ്ട്. അന്തരീക്ഷത്തിലെ കാർബൺ ഡൈ ഓക്സൈഡിന്റെ സാന്ദ്രത മനുഷ്യചരിത്രത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയതിൽ ഏറ്റവും ഉയർന്ന നിലയിലാണ്. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തോടൊപ്പം തന്നെ പ്ലാസ്റ്റിക് മലിനീകരണവും മനുഷ്യരാശിയുടെ ഭാവിയെ വെല്ലുവിളിക്കുന്ന വലിയ പ്രശ്നമായി മാറിയിരിക്കുന്നു. ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം ലോകത്ത് പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 430 ദശലക്ഷം ടൺ പ്ലാസ്റ്റിക് ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഇതിൽ വലിയൊരു പങ്ക് മാലിന്യമായി നദികളിലേക്കും സമുദ്രങ്ങളിലേക്കും എത്തുന്നു. ലോകത്ത് ഓരോ മിനിറ്റിലും ഒരു ട്രക്ക് നിറയെ പ്ലാസ്റ്റിക് മാലിന്യമാണ് സമുദ്രത്തിലേക്ക് നിക്ഷേപിക്കപ്പെടുന്നതെന്നാണ് പഠനങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. സമുദ്രജീവികളുടെ ആവാസവ്യവസ്ഥകൾ തക രുകയും ഭക്ഷ്യശൃംഖലകളിലൂടെ മൈക്രോപ്ലാസ്റ്റിക്കുകൾ മനുഷ്യശരീരത്തി ലേക്കെത്തുകയും ചെയ്യുന്ന സാഹചര്യമാണ് രൂപപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്.
ജൈവവൈവിധ്യ നാശവും സമാനമായി ആശങ്കാജനകമാണ്. അന്തർസർക്കാർ ജൈവവൈവിധ്യ-ആവാസവ്യവസ്ഥാ സേവന പാനലായ IPBES ന്റെ റിപ്പോർട്ടുകൾ പ്രകാരം ലോകത്തിലെ ഏകദേശം ഒരു ദശലക്ഷം ജീവിവർഗങ്ങൾ വംശനാശ ഭീഷണിയിലാണ്. ഭൂമിയുടെ ചരിത്രത്തിൽ മുമ്പൊരിക്കലും ഇത്ര വേഗത്തിൽ ജീവിവർഗങ്ങൾ ഇല്ലാതായിട്ടില്ല. ജീവജാലങ്ങളുടെ നഷ്ടം പ്രകൃതിയുടെ സൗന്ദര്യനഷ്ടം മാത്രമല്ല; ഭക്ഷ്യസുരക്ഷയ്ക്കും ജലസുരക്ഷയ്ക്കും മനുഷ്യാരോഗ്യത്തിനും സാമ്പത്തിക സ്ഥിരതയ്ക്കും നേരിട്ടുള്ള ഭീഷണിയാണ്. ലോകം നേരിടുന്ന മറ്റൊരു ഗുരുതര വെല്ലുവിളിയാണ് ജലക്ഷാമം. ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ വിലയിരുത്തലുകൾ പ്രകാരം ഏകദേശം രണ്ടു ബില്യൺ ആളുകൾ സുരക്ഷിതമായ കുടിവെള്ള ലഭ്യതയുടെ പ്രതിസന്ധി അനുഭവിക്കുന്നു. ഭൂഗർഭജലത്തിന്റെ അമിത ചൂഷണവും മഴയുടെ അനിശ്ചിതത്വവും ഈ പ്രശ്നത്തെ കൂടുതൽ രൂക്ഷമാക്കുന്നു. ലോകജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം 18 ശതമാനം ഇന്ത്യയിലാണെങ്കിലും ലോകത്തിലെ ശുദ്ധജല വിഭവങ്ങളുടെ വെറും നാല് ശതമാനം മാത്രമാണ് രാജ്യത്തിനുള്ളത് എന്നത് നമ്മുടെ ജലസുരക്ഷയുടെ ഗൗരവം വ്യക്തമാക്കുന്നു.
ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ലോകം പുതിയൊരു തിരിച്ചറിവിലേക്ക് എ ത്തിച്ചേരുകയാണ്. കാലാവസ്ഥാ പ്രതിസന്ധിക്കെതിരായ എല്ലാ ഉത്തരങ്ങളും അത്യാധുനിക സാങ്കേതികവിദ്യകളിൽ മാത്രം ഇല്ല. പ്രകൃതിയിലും പ്രകൃതിയോട് ചേർന്ന് ജീവിച്ച സമൂഹങ്ങളുടെ അനുഭവജ്ഞാനത്തിലുമുണ്ട്. അതാണ് ഈ വർഷത്തെ പരിസ്ഥിതി ദിന പ്രമേയത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ സന്ദേശം. ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രവും സംസ്കാരവും ഈ സന്ദേശത്തിന് ശക്തമായ പിന്തുണ നൽകുന്നു. ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളായി പ്രകൃതിയുമായി സഹജീവിതം പുലർത്തിയ ഒരു സംസ്കാരമാണ് ഇന്ത്യയുടെത്. മഴവെള്ള സം ഭരണ സംവിധാനങ്ങൾ, കാവു കൾ, വിശുദ്ധവനങ്ങൾ, പാരമ്പര്യ കാർ ഷിക രീതികൾ, ജൈവവൈവിധ്യ സംരക്ഷണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തദ്ദേശീയ അറിവുകൾ എന്നിവ ഇന്ന് ലോകം വീണ്ടും പഠിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന മാതൃകകളാണ്. 2024 ൽ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ട വിവിധ പഠനങ്ങൾ നിക്കോബാർ ദ്വീപുകളിലെ തദ്ദേശീയ സമൂഹങ്ങൾ ബഹുവിളകൃഷി, സമൂഹാധിഷ്ഠിത വിഭവപരിപാലനം, ജൈവമാലിന്യ പുനരുപയോഗം, കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനവുമായി പൊരുത്തപ്പെടുന്ന കാർഷിക കലണ്ടറുകൾ തുടങ്ങിയ പരമ്പരാഗത രീതികളിലൂടെ മികച്ച പ്രതിരോധശേഷി കൈവരിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം ലോകത്തെ കരഭൂമിയുടെ ഏകദേശം 25 ശതമാനം പ്രദേശങ്ങൾ തദ്ദേശീയ സമൂഹങ്ങളുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാണെങ്കിലും ഭൂമിയിലെ അവശേഷിക്കുന്ന ജൈവവൈവിധ്യത്തിന്റെ ഏകദേശം 80 ശതമാനവും സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നത് ഈ മേഖലകളിലാണ്. പ്രകൃതിജ്ഞാനം പഴയകാലത്തിന്റെ അവശിഷ്ടമല്ലെന്നും ഭാവിയു ടെ വിഭവമാണെന്നും ഇത് തെളിയിക്കുന്നു.
കേരളത്തിന്റെ സാഹചര്യത്തിൽ ഈ വർഷത്തെ പരിസ്ഥിതി ദിന പ്രമേയത്തിന് കൂടുതൽ പ്രസക്തിയുണ്ട്. പ്രകൃതി സമ്പത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും സമ്പന്നമായ സംസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്നായ കേരളം ഇന്ന് പരിസ്ഥിതി പ്രതിസന്ധികളുടെ മുൻനിരയിലാണ്. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഏകദേശം 29 ശതമാനം പ്രദേശവും വനമേഖലയാണ്. യുനെസ്കോ അംഗീകരിച്ച പശ്ചിമഘട്ടം ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ജൈവവൈവിധ്യ ഹോട്ട്സ്പോ ട്ടുകളിൽ ഒന്നാണ്. ദക്ഷിണേന്ത്യയുടെ മഴയും ജലസുരക്ഷയും ഈ വനമേഖലയുമായി അഭേദ്യമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ വനനശീ കരണവും അനിയന്ത്രിത ഖനനവും മലമുകളിലെ നിർമാണങ്ങളും പ്രകൃതിയുടെ സന്തുലിതാവസ്ഥയെ ദുർബലപ്പെടുത്തുകയാണ്. 2018 ലെ മഹാപ്രളയവും തുടർന്ന് ഉണ്ടായ ഉരുൾ പൊട്ടലുകൾ പ്രകൃതിയുടെ വ്യക്തമായ മുന്നറിയിപ്പുകളായിരുന്നു. വയനാട്, ഇടുക്കി, കോട്ടയം, പത്തനംതിട്ട, കണ്ണൂർ, കാസർകോട് ജില്ലകളിൽ ആവർത്തിക്കുന്ന പ്രകൃ തി ദുരന്തങ്ങൾ വികസനവും പരിസ്ഥിതിയും തമ്മിലുള്ള സന്തുലിതാവസ്ഥ നഷ്ടപ്പെടുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന പ്രത്യാഘാതങ്ങളെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. കേരളത്തിന്റെ ഏകദേശം 590 കിലോമീറ്റർ നീളമുള്ള തീരപ്രദേശം കടലാക്രമണ ഭീഷണിയിലാണ്. ചെല്ലാനം, ആലപ്പുഴ, പൊന്നാനി തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ കടലാക്രമണം മൂലം വീടുകളും റോഡുകളും കൃഷിയിടങ്ങളും നഷ്ടപ്പെടുന്ന സംഭവങ്ങൾ വർധിച്ചുവരുന്നു. അതേസമയം നഗരവൽക്കരണവും റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ് വികസനവും കാരണം തണ്ണീർത്തടങ്ങളും പാടശേഖരങ്ങളും ചതുപ്പുനിലങ്ങളും വ്യാപകമായി നികത്തപ്പെടുന്നു. ഒരുകാലത്ത് വെള്ളപ്പൊക്കങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുകയും ഭൂഗർഭജലത്തെ നിലനിർത്തുകയും ചെയ്തിരുന്ന പ്രകൃതിദത്ത സംവിധാനങ്ങൾ ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ പ്രളയവും ജലക്ഷാമവും ഒരേസമയം അനുഭവിക്കേണ്ട സാഹചര്യം രൂപപ്പെടുന്നു.
കേരളത്തിലെ പരിസ്ഥിതി പ്രതിസന്ധിയുടെ ഗൗരവം മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിഞ്ഞ ഒരു ദശകത്തിലെ പ്രകൃതി ദുരന്തങ്ങളുടെ കണക്കുകൾ പരിശോധിച്ചാൽ മതി. 2015 മുതൽ 2025 വരെയുള്ള കാലയളവിൽ സംസ്ഥാനം നിരവധി പ്രളയങ്ങളും ഉരുൾപൊട്ടലുകളും കടലാക്രമണങ്ങളും അതിതീവ്രമഴ സംഭവങ്ങളും നേരിട്ടു. 2018 ലെ മഹാപ്രളയത്തിൽ 483 പേർ മരണപ്പെടുകയും 14.5 ലക്ഷത്തിലധികം പേർ ദുരിതാശ്വാസ ക്യാമ്പുകളിലേക്ക് മാറ്റിപ്പാർപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഏകദേശം 57,000 ഹെക്ടർ കൃഷിഭൂമി നശിക്കുകയും 10,000 കിലോമീറ്ററിലധികം റോഡുകൾക്കും നൂറുകണക്കിന് പാലങ്ങൾക്കും കേടുപാടുകൾ സംഭവിക്കുകയും ചെയ്തു. സംസ്ഥാനത്തിന് അന്ന് നേരിട്ട സാമ്പത്തിക നഷ്ടം 31,000 കോടിയിലധികം എന്നാണ് കണക്കാക്കപ്പെട്ടത്. 2019 ൽ കേരളത്തിൽ 5,956 ഉരുൾപൊട്ടൽ സാധ്യതാ മേഖലകൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞ സാഹചര്യത്തിൽ കാവളപ്പാറ, പുത്തുമല തുടങ്ങിയ ദുരന്തങ്ങളിൽ 120 ലധികം പേർ മരിച്ചു. 2020 ലെ രാജമല (പെട്ടിമുടി) ഉരുൾപൊട്ടലിൽ 70 ലധികം തൊഴിലാളികൾ മരണപ്പെട്ടു. 2021 ൽ കോട്ടയം, ഇടുക്കി ജില്ലകളിലുണ്ടായ അതിതീവ്ര മഴയും ഉരുൾപൊട്ടലുകളും ചേർന്ന് 40 ലധികം ജീവനുകൾ നഷ്ടപ്പെടുത്തി. 2024 ൽ വയനാട് ജില്ലയിലെ മുണ്ടക്കൈ ചൂരൽമല ഉരുൾപൊട്ടൽ ഇന്ത്യയിലെ സമീപകാല ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ദുരന്തങ്ങളിലൊന്നായി മാറി. 600ലധികം മരണങ്ങളും നൂറുകണക്കിന് ആളുകളെ കാണാതാകലും ആയിരക്കണക്കിന് കുടുംബങ്ങളുടെ കുടിയൊഴിപ്പിക്കലും റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടു. ഇതോടൊപ്പം കേരളത്തിന്റെ 590 കിലോമീറ്റർ നീളമുള്ള തീരദേശത്തിന്റെ ഏകദേശം 55 ശതമാനത്തിലധികം ഭാഗങ്ങൾ വിവിധ തോതിലുള്ള തീരശോഷണ ഭീഷണി നേരിടുന്നതായി പഠനങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. കേരള സംസ്ഥാന ദുരന്തനിവാരണ അതോറിറ്റിയുടെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം കഴിഞ്ഞ ഒരു ദശകത്തിനിടെ പ്രളയം, ഉരുൾപൊട്ടൽ, കടലാക്രമണം, ശക്തമായ മഴ, കാറ്റ് എന്നിവ മൂലം സംസ്ഥാനത്തിന് 50,000 കോടിയിലധികം രൂപയുടെ നേരിട്ടും പരോക്ഷവുമായ സാമ്പത്തിക നഷ്ടം ഉണ്ടായതായി വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു. ഒരുകാലത്ത് ‘ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട്’ എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ട കേരളം ഇന്ന് കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തിന്റെ ഏറ്റവും ദൃശ്യമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്ന ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്നായി മാറിയിരി ക്കുകയാണ്.
കേരളത്തിന്റെ കാവുകൾ, കണ്ടൽക്കാടുകൾ, തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ, പാടശേഖരങ്ങൾ, പുഴയോര സസ്യാവരണങ്ങൾ എന്നിവ ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന പരിസ്ഥിതി സർവകലാശാലകളാണ്. ഇടുക്കി, വയനാട്, പാലക്കാട്, കണ്ണൂർ, കാസർകോട് ജില്ലകളിലെ തദ്ദേശീയ സമൂഹങ്ങളുടെ വനവിഭവ സംരക്ഷണവും ഔഷധസസ്യജ്ഞാനവും പ്രകൃതിയുമായി സഹജീവിതം പുലർത്തുന്ന ജീവിതരീതികളും ഭാവിയുടെ സുസ്ഥിര വികസന മാതൃകകളാണ്. ഇന്ന് മനുഷ്യരാശി ഒരു നിർണായക വഴിത്തിരിവിലാണ്. ആഗോള പഠനങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ഭൂമിക്ക് ഒരു വർഷം കൊണ്ട് പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്നതിനെക്കാൾ ഏകദേശം 1.7 മടങ്ങ് കൂടുതൽ പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളാണ് മനുഷ്യർ ഉപയോഗിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നത് എന്നതാണ്. ഈ പ്രവണത തുടർന്നാൽ ഭാവിതലമുറകൾക്ക് നാം കൈമാ റുക വികസനത്തിന്റെ നേട്ടങ്ങൾ മാത്രമല്ല, പരിസ്ഥിതി കടബാധ്യതകളുമാകും. അതുകൊണ്ട് പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണം സർക്കാരുകളുടെ മാത്രം ഉത്തരവാദിത്തമല്ല. ഓരോ പൗരന്റെയും ജീവിതശൈലിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയമാണത്. ജലസംരക്ഷണം, ഊർജസംരക്ഷണം, പ്ലാസ്റ്റിക് ഉപയോഗം കുറയ്ക്കൽ, ജൈവമാലിന്യ സംസ്കരണം, വൃക്ഷതൈ കൾ നട്ടുപിടിപ്പിക്കൽ, പൊതുഗതാഗതം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കൽ, തദ്ദേശീയ ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെ ഉപയോഗം വർധിപ്പിക്കൽ തുടങ്ങിയ ചെറിയ ഇടപെടലുകൾ വലിയ മാറ്റങ്ങൾക്ക് വഴിയൊരുക്കും.
ഈ ലോക പരിസ്ഥിതി ദിനം നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നത് ഒരു അടിസ്ഥാന സത്യമാണ്. കാലാവസ്ഥാ പ്രതിസന്ധിക്കെതിരായ ഏറ്റവും ശക്തമായ സാങ്കേതികവിദ്യ പലപ്പോഴും പ്രകൃതിയിൽ തന്നെയുണ്ട്. വനങ്ങളും തണ്ണീർത്തടങ്ങളും കണ്ടൽക്കാടുകളും സമുദ്രങ്ങളും മാത്രമല്ല, അവയെ സംരക്ഷിച്ചുവന്ന ജനതകളുടെ നൂറ്റാണ്ടുകളായുള്ള അറിവും മനുഷ്യരാശിയുടെ അമൂല്യ സമ്പത്താണ്. ഭാവിയുടെ രാഷ്ട്രീയം ഇനി അധികാരത്തിന്റെയോ വിഭവങ്ങളുടെ നിയന്ത്രണത്തിന്റെയോ രാഷ്ട്രീയം മാത്രമല്ല; നിലനിൽപ്പിന്റെ രാഷ്ട്രീയമാണ്. ആ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ വഴികാട്ടി പ്രകൃതിയും പ്രകൃതിജ്ഞാനവുമാണ്. പ്രകൃതിയെ സംരക്ഷിക്കുന്നത് ഒരു പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തനം മാത്രമല്ല; കാലാവസ്ഥാ നീതിക്കും ജലസുരക്ഷയ്ക്കും ഭക്ഷ്യസുരക്ഷയ്ക്കും സാമ്പത്തിക സ്ഥിരതയ്ക്കും വരുംതലമുറകളുടെ നിലനിൽപ്പിനും വേണ്ടിയുള്ള ഏറ്റവും വലിയ നിക്ഷേപമാണ്. പ്രകൃതിയെ രക്ഷിക്കേണ്ടത് ഭൂമിക്ക് വേണ്ടിയല്ല; മനുഷ്യന്റെ നിലനിൽപ്പിന് വേണ്ടിയാണ്. പ്രകൃതിയുടെ ജ്ഞാനമാണ് നമ്മുടെ ഭാവിയുടെ വഴികാട്ടി; പ്രകൃതിയുടെ സംരക്ഷണമാണ് മനുഷ്യരാശിയുടെ നിലനിൽപ്പിന്റെ ഉറപ്പ്.
(ലേഖകൻ തളിപ്പറമ്പ സർ സയ്യിദ് കോളേജ് സസ്യ ശാസ്ത്രവിഭാഗം അസിസ്റ്റന്റ് പ്രൊഫസറാണ് )
ഇന്ന് ലോകം നേരിടുന്ന ഏറ്റവും വലിയ പ്രതിസന്ധികളിലൊന്നാണ് കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനം. അത് ഇനി ശാസ്ത്രജ്ഞരുടെ ഗവേഷണ റിപ്പോർട്ടുകളിലോ അന്താരാഷ്ട്ര ഉച്ചകോടികളിലോ ഒതുങ്ങുന്ന വിഷയമല്ല. മനുഷ്യജീവിതത്തെയും സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയെയും കൃഷിയെ യും ആരോഗ്യരംഗത്തെയും നേരിട്ട് ബാധിക്കുന്ന യാഥാർഥ്യമായി അത് മാറിക്കഴിഞ്ഞു. ലോക കാലാവസ്ഥാ സംഘടനയുടെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം കഴിഞ്ഞ പത്ത് വർഷങ്ങൾ മനുഷ്യചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും ചൂടേറിയ ദശകമായിരുന്നു. വ്യവസായവൽക്കരണത്തിന് മുമ്പുള്ള കാലഘട്ടത്തെ അപേക്ഷിച്ച് ഭൂമിയുടെ ശരാശരി താപനില ഏകദേശം 1.3 മുതൽ 1.5 ഡിഗ്രി സെൽഷ്യസ് വരെ വർധിച്ചിട്ടുണ്ട്. അന്തരീക്ഷത്തിലെ കാർബൺ ഡൈ ഓക്സൈഡിന്റെ സാന്ദ്രത മനുഷ്യചരിത്രത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയതിൽ ഏറ്റവും ഉയർന്ന നിലയിലാണ്. കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തോടൊപ്പം തന്നെ പ്ലാസ്റ്റിക് മലിനീകരണവും മനുഷ്യരാശിയുടെ ഭാവിയെ വെല്ലുവിളിക്കുന്ന വലിയ പ്രശ്നമായി മാറിയിരിക്കുന്നു. ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം ലോകത്ത് പ്രതിവർഷം ഏകദേശം 430 ദശലക്ഷം ടൺ പ്ലാസ്റ്റിക് ഉൽപ്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഇതിൽ വലിയൊരു പങ്ക് മാലിന്യമായി നദികളിലേക്കും സമുദ്രങ്ങളിലേക്കും എത്തുന്നു. ലോകത്ത് ഓരോ മിനിറ്റിലും ഒരു ട്രക്ക് നിറയെ പ്ലാസ്റ്റിക് മാലിന്യമാണ് സമുദ്രത്തിലേക്ക് നിക്ഷേപിക്കപ്പെടുന്നതെന്നാണ് പഠനങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. സമുദ്രജീവികളുടെ ആവാസവ്യവസ്ഥകൾ തക രുകയും ഭക്ഷ്യശൃംഖലകളിലൂടെ മൈക്രോപ്ലാസ്റ്റിക്കുകൾ മനുഷ്യശരീരത്തി ലേക്കെത്തുകയും ചെയ്യുന്ന സാഹചര്യമാണ് രൂപപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്.
ജൈവവൈവിധ്യ നാശവും സമാനമായി ആശങ്കാജനകമാണ്. അന്തർസർക്കാർ ജൈവവൈവിധ്യ-ആവാസവ്യവസ്ഥാ സേവന പാനലായ IPBES ന്റെ റിപ്പോർട്ടുകൾ പ്രകാരം ലോകത്തിലെ ഏകദേശം ഒരു ദശലക്ഷം ജീവിവർഗങ്ങൾ വംശനാശ ഭീഷണിയിലാണ്. ഭൂമിയുടെ ചരിത്രത്തിൽ മുമ്പൊരിക്കലും ഇത്ര വേഗത്തിൽ ജീവിവർഗങ്ങൾ ഇല്ലാതായിട്ടില്ല. ജീവജാലങ്ങളുടെ നഷ്ടം പ്രകൃതിയുടെ സൗന്ദര്യനഷ്ടം മാത്രമല്ല; ഭക്ഷ്യസുരക്ഷയ്ക്കും ജലസുരക്ഷയ്ക്കും മനുഷ്യാരോഗ്യത്തിനും സാമ്പത്തിക സ്ഥിരതയ്ക്കും നേരിട്ടുള്ള ഭീഷണിയാണ്. ലോകം നേരിടുന്ന മറ്റൊരു ഗുരുതര വെല്ലുവിളിയാണ് ജലക്ഷാമം. ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ വിലയിരുത്തലുകൾ പ്രകാരം ഏകദേശം രണ്ടു ബില്യൺ ആളുകൾ സുരക്ഷിതമായ കുടിവെള്ള ലഭ്യതയുടെ പ്രതിസന്ധി അനുഭവിക്കുന്നു. ഭൂഗർഭജലത്തിന്റെ അമിത ചൂഷണവും മഴയുടെ അനിശ്ചിതത്വവും ഈ പ്രശ്നത്തെ കൂടുതൽ രൂക്ഷമാക്കുന്നു. ലോകജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം 18 ശതമാനം ഇന്ത്യയിലാണെങ്കിലും ലോകത്തിലെ ശുദ്ധജല വിഭവങ്ങളുടെ വെറും നാല് ശതമാനം മാത്രമാണ് രാജ്യത്തിനുള്ളത് എന്നത് നമ്മുടെ ജലസുരക്ഷയുടെ ഗൗരവം വ്യക്തമാക്കുന്നു.
ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ലോകം പുതിയൊരു തിരിച്ചറിവിലേക്ക് എ ത്തിച്ചേരുകയാണ്. കാലാവസ്ഥാ പ്രതിസന്ധിക്കെതിരായ എല്ലാ ഉത്തരങ്ങളും അത്യാധുനിക സാങ്കേതികവിദ്യകളിൽ മാത്രം ഇല്ല. പ്രകൃതിയിലും പ്രകൃതിയോട് ചേർന്ന് ജീവിച്ച സമൂഹങ്ങളുടെ അനുഭവജ്ഞാനത്തിലുമുണ്ട്. അതാണ് ഈ വർഷത്തെ പരിസ്ഥിതി ദിന പ്രമേയത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ സന്ദേശം. ഇന്ത്യയുടെ ചരിത്രവും സംസ്കാരവും ഈ സന്ദേശത്തിന് ശക്തമായ പിന്തുണ നൽകുന്നു. ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളായി പ്രകൃതിയുമായി സഹജീവിതം പുലർത്തിയ ഒരു സംസ്കാരമാണ് ഇന്ത്യയുടെത്. മഴവെള്ള സം ഭരണ സംവിധാനങ്ങൾ, കാവു കൾ, വിശുദ്ധവനങ്ങൾ, പാരമ്പര്യ കാർ ഷിക രീതികൾ, ജൈവവൈവിധ്യ സംരക്ഷണവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട തദ്ദേശീയ അറിവുകൾ എന്നിവ ഇന്ന് ലോകം വീണ്ടും പഠിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന മാതൃകകളാണ്. 2024 ൽ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ട വിവിധ പഠനങ്ങൾ നിക്കോബാർ ദ്വീപുകളിലെ തദ്ദേശീയ സമൂഹങ്ങൾ ബഹുവിളകൃഷി, സമൂഹാധിഷ്ഠിത വിഭവപരിപാലനം, ജൈവമാലിന്യ പുനരുപയോഗം, കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനവുമായി പൊരുത്തപ്പെടുന്ന കാർഷിക കലണ്ടറുകൾ തുടങ്ങിയ പരമ്പരാഗത രീതികളിലൂടെ മികച്ച പ്രതിരോധശേഷി കൈവരിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം ലോകത്തെ കരഭൂമിയുടെ ഏകദേശം 25 ശതമാനം പ്രദേശങ്ങൾ തദ്ദേശീയ സമൂഹങ്ങളുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാണെങ്കിലും ഭൂമിയിലെ അവശേഷിക്കുന്ന ജൈവവൈവിധ്യത്തിന്റെ ഏകദേശം 80 ശതമാനവും സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നത് ഈ മേഖലകളിലാണ്. പ്രകൃതിജ്ഞാനം പഴയകാലത്തിന്റെ അവശിഷ്ടമല്ലെന്നും ഭാവിയു ടെ വിഭവമാണെന്നും ഇത് തെളിയിക്കുന്നു.
കേരളത്തിന്റെ സാഹചര്യത്തിൽ ഈ വർഷത്തെ പരിസ്ഥിതി ദിന പ്രമേയത്തിന് കൂടുതൽ പ്രസക്തിയുണ്ട്. പ്രകൃതി സമ്പത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും സമ്പന്നമായ സംസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്നായ കേരളം ഇന്ന് പരിസ്ഥിതി പ്രതിസന്ധികളുടെ മുൻനിരയിലാണ്. സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ഏകദേശം 29 ശതമാനം പ്രദേശവും വനമേഖലയാണ്. യുനെസ്കോ അംഗീകരിച്ച പശ്ചിമഘട്ടം ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ജൈവവൈവിധ്യ ഹോട്ട്സ്പോ ട്ടുകളിൽ ഒന്നാണ്. ദക്ഷിണേന്ത്യയുടെ മഴയും ജലസുരക്ഷയും ഈ വനമേഖലയുമായി അഭേദ്യമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ വനനശീ കരണവും അനിയന്ത്രിത ഖനനവും മലമുകളിലെ നിർമാണങ്ങളും പ്രകൃതിയുടെ സന്തുലിതാവസ്ഥയെ ദുർബലപ്പെടുത്തുകയാണ്. 2018 ലെ മഹാപ്രളയവും തുടർന്ന് ഉണ്ടായ ഉരുൾ പൊട്ടലുകൾ പ്രകൃതിയുടെ വ്യക്തമായ മുന്നറിയിപ്പുകളായിരുന്നു. വയനാട്, ഇടുക്കി, കോട്ടയം, പത്തനംതിട്ട, കണ്ണൂർ, കാസർകോട് ജില്ലകളിൽ ആവർത്തിക്കുന്ന പ്രകൃ തി ദുരന്തങ്ങൾ വികസനവും പരിസ്ഥിതിയും തമ്മിലുള്ള സന്തുലിതാവസ്ഥ നഷ്ടപ്പെടുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന പ്രത്യാഘാതങ്ങളെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. കേരളത്തിന്റെ ഏകദേശം 590 കിലോമീറ്റർ നീളമുള്ള തീരപ്രദേശം കടലാക്രമണ ഭീഷണിയിലാണ്. ചെല്ലാനം, ആലപ്പുഴ, പൊന്നാനി തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിൽ കടലാക്രമണം മൂലം വീടുകളും റോഡുകളും കൃഷിയിടങ്ങളും നഷ്ടപ്പെടുന്ന സംഭവങ്ങൾ വർധിച്ചുവരുന്നു. അതേസമയം നഗരവൽക്കരണവും റിയൽ എസ്റ്റേറ്റ് വികസനവും കാരണം തണ്ണീർത്തടങ്ങളും പാടശേഖരങ്ങളും ചതുപ്പുനിലങ്ങളും വ്യാപകമായി നികത്തപ്പെടുന്നു. ഒരുകാലത്ത് വെള്ളപ്പൊക്കങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുകയും ഭൂഗർഭജലത്തെ നിലനിർത്തുകയും ചെയ്തിരുന്ന പ്രകൃതിദത്ത സംവിധാനങ്ങൾ ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ പ്രളയവും ജലക്ഷാമവും ഒരേസമയം അനുഭവിക്കേണ്ട സാഹചര്യം രൂപപ്പെടുന്നു.
കേരളത്തിലെ പരിസ്ഥിതി പ്രതിസന്ധിയുടെ ഗൗരവം മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിഞ്ഞ ഒരു ദശകത്തിലെ പ്രകൃതി ദുരന്തങ്ങളുടെ കണക്കുകൾ പരിശോധിച്ചാൽ മതി. 2015 മുതൽ 2025 വരെയുള്ള കാലയളവിൽ സംസ്ഥാനം നിരവധി പ്രളയങ്ങളും ഉരുൾപൊട്ടലുകളും കടലാക്രമണങ്ങളും അതിതീവ്രമഴ സംഭവങ്ങളും നേരിട്ടു. 2018 ലെ മഹാപ്രളയത്തിൽ 483 പേർ മരണപ്പെടുകയും 14.5 ലക്ഷത്തിലധികം പേർ ദുരിതാശ്വാസ ക്യാമ്പുകളിലേക്ക് മാറ്റിപ്പാർപ്പിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഏകദേശം 57,000 ഹെക്ടർ കൃഷിഭൂമി നശിക്കുകയും 10,000 കിലോമീറ്ററിലധികം റോഡുകൾക്കും നൂറുകണക്കിന് പാലങ്ങൾക്കും കേടുപാടുകൾ സംഭവിക്കുകയും ചെയ്തു. സംസ്ഥാനത്തിന് അന്ന് നേരിട്ട സാമ്പത്തിക നഷ്ടം 31,000 കോടിയിലധികം എന്നാണ് കണക്കാക്കപ്പെട്ടത്. 2019 ൽ കേരളത്തിൽ 5,956 ഉരുൾപൊട്ടൽ സാധ്യതാ മേഖലകൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞ സാഹചര്യത്തിൽ കാവളപ്പാറ, പുത്തുമല തുടങ്ങിയ ദുരന്തങ്ങളിൽ 120 ലധികം പേർ മരിച്ചു. 2020 ലെ രാജമല (പെട്ടിമുടി) ഉരുൾപൊട്ടലിൽ 70 ലധികം തൊഴിലാളികൾ മരണപ്പെട്ടു. 2021 ൽ കോട്ടയം, ഇടുക്കി ജില്ലകളിലുണ്ടായ അതിതീവ്ര മഴയും ഉരുൾപൊട്ടലുകളും ചേർന്ന് 40 ലധികം ജീവനുകൾ നഷ്ടപ്പെടുത്തി. 2024 ൽ വയനാട് ജില്ലയിലെ മുണ്ടക്കൈ ചൂരൽമല ഉരുൾപൊട്ടൽ ഇന്ത്യയിലെ സമീപകാല ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ദുരന്തങ്ങളിലൊന്നായി മാറി. 600ലധികം മരണങ്ങളും നൂറുകണക്കിന് ആളുകളെ കാണാതാകലും ആയിരക്കണക്കിന് കുടുംബങ്ങളുടെ കുടിയൊഴിപ്പിക്കലും റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടു. ഇതോടൊപ്പം കേരളത്തിന്റെ 590 കിലോമീറ്റർ നീളമുള്ള തീരദേശത്തിന്റെ ഏകദേശം 55 ശതമാനത്തിലധികം ഭാഗങ്ങൾ വിവിധ തോതിലുള്ള തീരശോഷണ ഭീഷണി നേരിടുന്നതായി പഠനങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. കേരള സംസ്ഥാന ദുരന്തനിവാരണ അതോറിറ്റിയുടെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം കഴിഞ്ഞ ഒരു ദശകത്തിനിടെ പ്രളയം, ഉരുൾപൊട്ടൽ, കടലാക്രമണം, ശക്തമായ മഴ, കാറ്റ് എന്നിവ മൂലം സംസ്ഥാനത്തിന് 50,000 കോടിയിലധികം രൂപയുടെ നേരിട്ടും പരോക്ഷവുമായ സാമ്പത്തിക നഷ്ടം ഉണ്ടായതായി വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു. ഒരുകാലത്ത് ‘ദൈവത്തിന്റെ സ്വന്തം നാട്’ എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ട കേരളം ഇന്ന് കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാനത്തിന്റെ ഏറ്റവും ദൃശ്യമായ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്ന ഇന്ത്യൻ സംസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്നായി മാറിയിരി ക്കുകയാണ്.
കേരളത്തിന്റെ കാവുകൾ, കണ്ടൽക്കാടുകൾ, തണ്ണീർത്തടങ്ങൾ, പാടശേഖരങ്ങൾ, പുഴയോര സസ്യാവരണങ്ങൾ എന്നിവ ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന പരിസ്ഥിതി സർവകലാശാലകളാണ്. ഇടുക്കി, വയനാട്, പാലക്കാട്, കണ്ണൂർ, കാസർകോട് ജില്ലകളിലെ തദ്ദേശീയ സമൂഹങ്ങളുടെ വനവിഭവ സംരക്ഷണവും ഔഷധസസ്യജ്ഞാനവും പ്രകൃതിയുമായി സഹജീവിതം പുലർത്തുന്ന ജീവിതരീതികളും ഭാവിയുടെ സുസ്ഥിര വികസന മാതൃകകളാണ്. ഇന്ന് മനുഷ്യരാശി ഒരു നിർണായക വഴിത്തിരിവിലാണ്. ആഗോള പഠനങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത് ഭൂമിക്ക് ഒരു വർഷം കൊണ്ട് പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്നതിനെക്കാൾ ഏകദേശം 1.7 മടങ്ങ് കൂടുതൽ പ്രകൃതിവിഭവങ്ങളാണ് മനുഷ്യർ ഉപയോഗിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നത് എന്നതാണ്. ഈ പ്രവണത തുടർന്നാൽ ഭാവിതലമുറകൾക്ക് നാം കൈമാ റുക വികസനത്തിന്റെ നേട്ടങ്ങൾ മാത്രമല്ല, പരിസ്ഥിതി കടബാധ്യതകളുമാകും. അതുകൊണ്ട് പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണം സർക്കാരുകളുടെ മാത്രം ഉത്തരവാദിത്തമല്ല. ഓരോ പൗരന്റെയും ജീവിതശൈലിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിഷയമാണത്. ജലസംരക്ഷണം, ഊർജസംരക്ഷണം, പ്ലാസ്റ്റിക് ഉപയോഗം കുറയ്ക്കൽ, ജൈവമാലിന്യ സംസ്കരണം, വൃക്ഷതൈ കൾ നട്ടുപിടിപ്പിക്കൽ, പൊതുഗതാഗതം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കൽ, തദ്ദേശീയ ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെ ഉപയോഗം വർധിപ്പിക്കൽ തുടങ്ങിയ ചെറിയ ഇടപെടലുകൾ വലിയ മാറ്റങ്ങൾക്ക് വഴിയൊരുക്കും.
ഈ ലോക പരിസ്ഥിതി ദിനം നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നത് ഒരു അടിസ്ഥാന സത്യമാണ്. കാലാവസ്ഥാ പ്രതിസന്ധിക്കെതിരായ ഏറ്റവും ശക്തമായ സാങ്കേതികവിദ്യ പലപ്പോഴും പ്രകൃതിയിൽ തന്നെയുണ്ട്. വനങ്ങളും തണ്ണീർത്തടങ്ങളും കണ്ടൽക്കാടുകളും സമുദ്രങ്ങളും മാത്രമല്ല, അവയെ സംരക്ഷിച്ചുവന്ന ജനതകളുടെ നൂറ്റാണ്ടുകളായുള്ള അറിവും മനുഷ്യരാശിയുടെ അമൂല്യ സമ്പത്താണ്. ഭാവിയുടെ രാഷ്ട്രീയം ഇനി അധികാരത്തിന്റെയോ വിഭവങ്ങളുടെ നിയന്ത്രണത്തിന്റെയോ രാഷ്ട്രീയം മാത്രമല്ല; നിലനിൽപ്പിന്റെ രാഷ്ട്രീയമാണ്. ആ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ വഴികാട്ടി പ്രകൃതിയും പ്രകൃതിജ്ഞാനവുമാണ്. പ്രകൃതിയെ സംരക്ഷിക്കുന്നത് ഒരു പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തനം മാത്രമല്ല; കാലാവസ്ഥാ നീതിക്കും ജലസുരക്ഷയ്ക്കും ഭക്ഷ്യസുരക്ഷയ്ക്കും സാമ്പത്തിക സ്ഥിരതയ്ക്കും വരുംതലമുറകളുടെ നിലനിൽപ്പിനും വേണ്ടിയുള്ള ഏറ്റവും വലിയ നിക്ഷേപമാണ്. പ്രകൃതിയെ രക്ഷിക്കേണ്ടത് ഭൂമിക്ക് വേണ്ടിയല്ല; മനുഷ്യന്റെ നിലനിൽപ്പിന് വേണ്ടിയാണ്. പ്രകൃതിയുടെ ജ്ഞാനമാണ് നമ്മുടെ ഭാവിയുടെ വഴികാട്ടി; പ്രകൃതിയുടെ സംരക്ഷണമാണ് മനുഷ്യരാശിയുടെ നിലനിൽപ്പിന്റെ ഉറപ്പ്.
(ലേഖകൻ തളിപ്പറമ്പ സർ സയ്യിദ് കോളേജ് സസ്യ ശാസ്ത്രവിഭാഗം അസിസ്റ്റന്റ് പ്രൊഫസറാണ് )